logo
logo

Zdjęcie: Robert Sobkowicz/ Nasz Dziennik

Wydobywani z dołów niepamięci

Czwartek, 9 czerwca 2016 (20:39)

IPN podał nazwiska 22 kolejnych zidentyfikowanych ofiar zbrodni stalinowskich. Uroczystość w Pałacu Prezydenckim zgromadziła rodziny ofiar działaczy podziemia niepodległościowego, których reżim komunistyczny nie tylko zgładził, ale poprzez ukrycie ich miejsc pochówków chciał skazać ich na zapomnienie.

Dla rodzin, które przez dziesiątki lat nie znały miejsc pochówków i nie mogły oddać należytej czci szczątkom swych bliskich, dzisiejszy dzień ma szczególne znaczenie. Teraz będą mogły godnie pochować swych zamordowanych krewnych.

Noty identyfikacyjne członkom rodzin 22 ofiar terroru komunistycznego, które zostały zidentyfikowane w ostatnim czasie, wręczył prezes Instytutu Pamięci Narodowej Łukasz Kamiński. Wśród nich są trzy osoby z Podkarpacia:

– Michał Jan Zygo ps. „Szymon”, żołnierz Obwodu, a następnie Inspektoratu ZWZ-AK Rzeszów; w 1942 r. – za zgodą przełożonych z AK – wstąpił do PPR; wiosną 1944 r. przygotowywał dla wywiadu AK raporty o rzeszowskich działaczach komunistycznych i agentach sowieckich; od 1946 r. działacz WiN, był najlepiej funkcjonującą „wtyczką” WiN w aparacie bezpieczeństwa; został uznany za najniebezpieczniejszego spośród WiN-owskich informatorów, którzy działali w rzeszowskich strukturach MO, UB i KBW; 21 października 1948 r. w procesie przeciwko kierownictwu Okręgu WiN Rzeszów toczącym się przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Rzeszowie został skazany na karę śmierci; zamordowany 31 stycznia 1949 r. na Zamku w Rzeszowie; został pochowany na cmentarzu w Zwięczycy;

– Leopold Rząsa ps. „Wacław”, „Augustyn”, „Jesiotr”, żołnierz ZWZ-AK Obwodu Rzeszów; działacz, zastępca prezesa Okręgu WiN Rzeszów odpowiedzialny za gromadzenie materiałów wywiadowczych o tematyce politycznej, ekonomicznej i wojskowej; aresztowany 16 lipca 1947 r., podjął próbę ucieczki, skacząc z trzeciego piętra budynku WUBP w Rzeszowie; po niemal półtorarocznym śledztwie, w 1948 r. skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie na karę śmierci; został zamordowany 31 stycznia 1949 r. w więzieniu na Zamku w Rzeszowie; jego grób znajduje się na cmentarzu w Zwięczycy;

– Władysław Koba ps. „Marcin”, „Rak”, „Tor”, „Żyła”, kpt., oficer służby stałej WP, uczestnik wojny obronnej 1939 r.; w konspiracji od jesieni 1939 r.; od 1943 r. oficer dywersji Obwodu AK Jarosław i dowódca plutonu dywersyjnego; kierownik informacji Rady WiN Rzeszów, a od końca 1946 r. kierownik Wydziału Informacji Okręgu WiN Rzeszów; aresztowany w Przemyślu 26 września 1947 r. przez UB, został skazany 21 października 1948 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie na karę śmierci; podobnie jak Michał Zygo i Leopold Rząsa został zamordowany 31 stycznia 1949 r. na Zamku w Rzeszowie i pochowany na cmentarzu w Zwięczycy.

Doczesne szczątki tych trzech bohaterów podziemia niepodległościowego z Podkarpacia zostały ekshumowane 7 września 2015 r. przez zespół kierowany przez prof. Krzysztofa Szwagrzyka, podczas prac poszukiwawczych prowadzonych przez IPN w ramach programu badawczego „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówków ofiar terroru komunistycznego 1944-1956”.

Notę identyfikacyjną Michała Jana Zygo odebrała córka Krystyna Wołowiec, notę identyfikacyjną Leopolda Rząsa odebrał bratanek Andrzej Rząsa, a notę identyfikacyjną Wojciecha Koby odebrał syn Wojciech Koba.

Szczątki 22 ofiar, których nazwiska zostały dzisiaj podane do publicznej wiadomości, zostały odkryte oprócz wspomnianego Rzeszowa także na tzw. Łączce na Wojskowych Powązkach, ponadto na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie, w Gdańsku, Białymstoku czy Tarnowie.

Wśród zidentyfikowanych ofiar komunistycznych zbrodni znaleźli się także:

Adam Dedio „Kopiec” – w 1939 r. uczestnik walk z Armią Czerwoną i Wehrmachtem. Później w ZWZ-AK i partyzantce. W 1945 r. w uzgodnieniu z AK w MO, potem w Marynarce Wojennej jako kierownik tajnej kancelarii. Jednocześnie oficer wywiadu Okręgu Morskiego NSW. W 1946 r. zatrzymany przez UB, zgładzony w 1947 r. w gdańskim więzieniu.

Aleksander Gąska – w międzywojniu żołnierz 13. Pułku Piechoty w Pułtusku. W 1947 r. zatrzymany przez UB pod zarzutem współpracy z NSW. Skazany przez Sąd Wojskowy na 6 miesięcy więzienia, zmarł w 1948 r. w warszawskim więzieniu karno-śledczym.

Zygmunt Jezierski „Jastrząb” – aresztowany po ujawnieniu się w ramach amnestii, zdołał zbiec. W 1948 r. stanął na czele oddziału NSZ. Został zatrzymany w 1949 r. w Łodzi, zamordowany w więzieniu na warszawskim Mokotowie w 1949 r.

Jan Kaim „Filip” – uczestnik wojny obronnej 1939 r. Dowódca oddziału leśnego NOW. W 1944 r. aresztowany przez Gestapo, trafił na Pawiak i m.in. do Mauthausen. Po wojnie był m.in. kurierem do władz RP na uchodźstwie, szefem siatki łączności między konspiracyjnym SN w kraju i na emigracji. Zatrzymany w 1947 r. w Szczecinie. Poddany torturom, został zamordowany w 1949 r. w mokotowskim więzieniu.

Czesław Kania „Nałęcz” – żołnierz NSZ. Po wojnie działacz konspiracji antykomunistycznej, członek Komendy XVI Warszawskiego Okręgu NZW. Aresztowany w 1948 r., rok później został zamordowany w więzieniu na Mokotowie.

Zygmunt Kęska „Świt” – uczestnik wojny obronnej 1939 r., żołnierz ZWZ, AK i w oddziale kpt. Mariana Bernaciaka „Orlika”. Żołnierz Zrzeszenia WiN w 1945 r. zatrzymany, po roku więzienia zamordowany w 1946 r. w więzieniu na warszawskiej Pradze.

Stanisław Konczyński „Kunda” – od 1944 r. w AK. Po wojnie żołnierz 2. pułku samochodowego w Legionowie, a później w oddziale NSW. Zatrzymany w 1949 r., po walce z KBW, UB i MO osadzony w więzieniu na Mokotowie, rok później został zamordowany.

Feliks Selmanowicz „Zagończyk” – 1918 r. jako 14-latek w Samoobronie Wileńskiej; potem w I Batalionie Strzelców Nadniemeńskich. W 1939 r. zmobilizowany do batalionu KOP Troki. Internowany przez Litwinów, zbiegł i działał w SZP-ZWZ. Uciekł po aresztowaniu przez NKWD i kontynuował aktywność wywiadowczą. W 1944 r. m.in. w 5. Wileńskiej Brygadzie AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Internowany przez Sowietów, wywieziony do Kaługi, skąd zbiegł. Następnie w Brygadzie „Łupaszki” na Pomorzu. Zatrzymany przez UB w 1946 r. w Sopocie i zgładzony w więzieniu w Gdańsku.

Stefan Skrzyszowski „Bolek” – pod koniec wojny prawdopodobnie w AK. W 1944 r. wcielony do LWP, zdezerterował. W 1951 r. wciągnięty do tworzonej przez MBP fikcyjnej V Komendy WiN. Przerzucony do Delegatury Zagranicznej WiN, przeszedł kurs radiotelegrafisty i wraz z Dionizym Sosnowskim został zrzucony nad Polską. Nieświadomi prowokacji raportowali o przeprowadzonych kursach i szkoleniach, zostali obaj aresztowani w 1952 r., po pokazowym procesie rok później zgładzeni w więzieniu na Mokotowie.

Jerzy Staniewicz – w 1939 r. organizował obronę Kępy Oksywskiej i Helu. Więzień oflagów, marynarz. Zatrzymany w 1951 r. przez Główny Zarząd Informacji MON, bezpodstawnie oskarżony o szpiegostwo i dywersję. Zgładzony w 1952 r. w mokotowskim więzieniu.

Antoni Trzepla „Krakus” – walczył z Niemcami. Od 1945 r. w WiN, aresztowany przez UB, zbiegł i dołączył do oddziału dywersyjnego. Zatrzymany przez UB w 1948 r. w Krakowie, zginął w więzieniu w Tarnowie w 1948 r.

Jan Wądołowski „Humorek” – od 1952 r. w oddziale PAS NZW. Zginął w grudniu 1952 r. w walce z Grupą Operacyjną UB-KBW. Pogrzebany przez UB w piwnicy w ogrodzie więziennym w Białymstoku.

Ofiary niemieckich mordów

Wśród zidentyfikowanych polskich bohaterów są nazwiska nie tylko ofiar zbrodni komunistycznych, ale także ofiar zbrodni dokonanych przez Niemców podczas II wojny światowej.

Bronisław Chajęcki „Boryna” – w 1939 r. zastępca komisarza cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy. Działacz konspiracji, niósł pomoc ludności żydowskiej, uczestnik powstania. Zatrzymany w 1948 r., oskarżony m.in. o współpracę z okupantem, zgładzony w 1953 r. w więzieniu mokotowskim.

Julian Dudyński – pracownik kolei w Białymstoku, żołnierz AK. W grupie 24 polskich zakładników rozstrzelanych przez Niemców w ogrodzie więziennym w Białymstoku w 1942 r. w odwecie za ucieczkę z aresztu Gestapo członków sztabu Okręgu AK Białystok.

Zygmunt Dudyński – żołnierz AK. W grupie 24 polskich zakładników rozstrzelanych przez Niemców w ogrodzie więziennym w Białymstoku w 1942 r.

Tadeusz Masłoń „Jul Wiesław” – członek Związku Walki o Niepodległą Polskę i AK, łącznik między Białymstokiem, Lwowem i Warszawą. W grupie 24 polskich zakładników rozstrzelanych przez Niemców w ogrodzie więziennym w Białymstoku w 1942 r.

Franciszek Nakoneczny – nauczyciel, zaangażowany w konspirację i tajne nauczanie. W grupie 24 polskich zakładników rozstrzelanych przez Niemców w ogrodzie więziennym w Białymstoku w 1942 r.

Antoni Suchocki – członek Bojowej Organizacji Wschód. W grupie 24 polskich zakładników rozstrzelanych przez Niemców w więzieniu w Białymstoku w 1942 r.

Klemens Wincenciuk – oficer 4. Dywizji Strzelców Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Podczas wojny w konspiracji, prawdopodobnie w AK. Został rozstrzelony przez Niemców w 1942 r., w grupie 24 polskich zakładników w ogrodzie więziennym w Białymstoku.

Poszukiwania ofiar terroru komunistycznego cały czas są prowadzone. Trwają m.in. przygotowania do rozpoczęcia trzeciego etapu prac archeologiczno-ekshumacyjnych na Łączce, gdzie dotychczas udało się odnaleźć szczątki blisko dwustu osób, spośród których z imienia i nazwiska zidentyfikowano 40. Kolejne prace rozpoczną się, kiedy zostaną przeniesione tzw. groby górne, pod którymi znajdują się niezidentyfikowane szczątki polskich patriotów zamordowanych w ubeckich katowniach przez reżim stalinowski. Wśród bohaterów polskiej wolności, których miejsc pochówków jak dotąd nie udało się odnaleźć, a które najprawdopodobniej zostały pogrzebane w dołach śmierci na Łączce, są m.in. gen. Emil August Fieldorf „Nil” oraz rotmistrz Witold Pilecki.

Mariusz Kamieniecki

NaszDziennik.pl