logo
logo

Zdjęcie: Andrzej Kulesza/ Nasz Dziennik

Bankowość centralna we współczesnej gospodarce

Środa, 20 września 2017 (07:00)

Warto zdecydowanie bronić naszej waluty narodowej i prawa Polski do prowadzenia własnej polityki pieniężnej.

Rola banku centralnego

Bank centralny oddziałuje na gospodarkę za pomocą tzw. kanałów transmisji impulsów monetarnych. Mówiąc inaczej, bank centralny podejmuje działania, wpływając na poziom stóp procentowych, kursu walutowego, dynamikę kredytów i depozytów, a także coraz częściej na sytuację panującą na rynku akcji i obligacji korporacyjnych. To wszystko ma wielkie znaczenie, dlatego że polityka pieniężna obok polityki budżetowej jest jednym z dwóch kluczowych filarów polityki gospodarczej danego państwa.

Kryzys gospodarczy i jego skutki

Kryzys gospodarczy w latach 2008-2009 był jednym z najważniejszych wydarzeń w gospodarce światowej na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. W 2008 roku obserwowano bardzo silne spadki na rynkach akcji w poszczególnych krajach. Do gwałtownego krachu doszło przede wszystkim na giełdzie nowojorskiej. Szok wywołany tym krachem był ogromny.

W rezultacie w 2009 roku bardzo silnie pogorszyły się nastroje zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów. W konsekwencji banki centralne zaczęły na masową skalę stosować takie instrumenty, które niegdyś uważane były za niestandardowe. Dziś także w ten sposób są one często traktowane. Być może jednak z uwagi na ich znaczenie należałoby je nazwać już standardowymi. Przede wszystkim banki centralne w największych krajach rozpoczęły tzw. ilościowe luzowanie. W ogromnym stopniu zwiększyła się podaż pieniądza. Banki centralne znacznie zwiększyły poziom swoich aktywów. Jest to jeden z symptomów wzrastającej roli bankowości centralnej we współczesnej gospodarce.

Europejski Bank Centralny, amerykańska Rezerwa Federalna, Bank Japonii oraz inne banki centralne wdrożyły programy skupu aktywów. Co ciekawe, kupowane były nie tylko obligacje skarbowe, lecz także obligacje korporacyjne. Program skupu obligacji korporacyjnych prowadzony jest nadal np. przez Bank Japonii. Takie same działania podejmuje Europejski Bank Centralny, a także Bank Anglii. Były nawet sytuacje, że banki centralne zaczęły stosować ujemne stopy procentowe. Nie wykluczam, że nadchodzi era, w której tego typu różne niestandardowe instrumenty staną się czymś bardziej powszechnym niż dotychczas.

Krajowe banki centralne idą swoją drogą

Warto zauważyć, że mimo postępującej globalizacji banki centralne poszczególnych krajów prowadzą wciąż odmienną politykę pieniężną. Przykładowo w tym roku banki centralne raczej podwyższały stopy procentowe, ale np. bank centralny Republiki Południowej Afryki 21 lipca 2017 roku je obniżył. Nawet jeżeli dokonamy analizy celu inflacyjnego, to zauważymy, że jego poziom w różnych krajach jest zróżnicowany. Choćby ten przykład pokazuje, że uwarunkowania rozwoju poszczególnych gospodarek są odmienne. W związku z tym różna jest polityka prowadzona przez krajowe banki centralne.

Bardzo ciekawą drogę wybrał Bank Czech. Na przestrzeni ostatnich kilku lat dzięki dokonywaniu interwencji walutowych mających na celu przeciwdziałanie nadmiernemu umocnieniu korony czeskiej poziom rezerw walutowych w tym kraju zwiększył się tak znacząco, że stanowią one obecnie już 71,3 proc. tamtejszego PKB! Budowanie wysokiego poziomu rezerw walutowych było i jest jednym z elementów polityki proeksportowej prowadzonej przez tzw. tygrysy azjatyckie. Może w przyszłości także Polska będzie mogła pójść tą drogą.

Banki centralne a rynek akcji i obligacji korporacyjnych

Z racji także swoich zainteresowań naukowych z dużą uwagą śledzę aktywność banków centralnych na rynku kapitałowym. W ostatnich latach aktywność ta się zwiększyła. Przykładowo Europejski Bank Centralny kupuje obligacje korporacyjne zarówno na rynku pierwotnym, jak i wtórnym. Co to oznacza? Oznacza to, że bank centralny, kupując obligacje na rynku pierwotnym, faktycznie finansuje działalność przedsiębiorstw. Można więc powiedzieć, że podejmuje działania typowe dotychczas dla bankowości komercyjnej.

Z kolei Bank Japonii aktywny jest na krajowym rynku akcji. Decydenci tamtejszego banku centralnego mają bowiem zapewne świadomość, że występuje związek między zachowaniem indeksu rodzimego rynku akcji w danym roku a wskaźnikami aktywności gospodarczej w danym kraju w roku następnym. W swoich badaniach naukowych wykazałem, iż taki związek występuje w różnych krajach i w różnych latach.

Wiedza o związkach pomiędzy sytuacją na rynku akcji oraz na rynku obligacji korporacyjnych a aktywnością gospodarczą może być coraz bardziej wykorzystywana w polityce pieniężnej banków centralnych. To wszystko pokazuje, że banki centralne odgrywają w gospodarce bardzo ważną rolę. Z tego powodu warto śledzić ich działanie.

Konkurencja walutowa

W kontekście bankowości centralnej warto wspomnieć o zjawisku konkurencji walutowej. W różnych okresach banki centralne poprzez interwencje walutowe, a także inne działania mogą starać się osłabić kursy swoich rodzimych walut po to, żeby poprawić rentowność eksportu. W Narodowym Banku Polskim prowadzone są badania, w których określany jest graniczny poziom opłacalności eksportu. Informacje te mogą być przydatne podczas prowadzenia polityki pieniężnej w ramach dokonywania interwencji walutowych.

Podsumowanie i wnioski

Polityka pieniężna powinna być realizowana dla dobra narodu. Ostatni kryzys pokazał bowiem, że kapitał ma narodowość. Wciąż otrzymujemy szereg sygnałów obrazujących, że poszczególne narody wyrażają słuszny bunt przeciwko koncepcji przekazywania kompetencji w ręce ponadnarodowe. W przypadku Unii Europejskiej do tego zresztą już dochodzi. Wielka Brytania rozpoczęła proces wychodzenia z UE.

Przede wszystkim jednak warto zdecydowanie bronić naszej waluty narodowej i prawa Polski do prowadzenia własnej polityki pieniężnej. Warto zauważyć, że NBP ogłosił konkurs dla uczniów zatytułowany „Złoty interes – korzyści z posiadania własnej waluty”. Być może spośród laureatów tego konkursu rekrutować się będą przyszli pracownicy NBP. Oby tak się stało!

Dr hab. Eryk Łon

Nasz Dziennik