Dwa duże teleskopy dołączą do obserwatorium promieniowania gamma na półkuli południowej
Wielkie obserwatorium gamma będzie jeszcze potężniejsze, niż planowano. Południowa część Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO) dostanie dwa dodatkowe duże teleskopy – informuje Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).
Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO) to międzynarodowy projekt, którego celem jest budowa naziemnego obserwatorium promieniowania gamma
nowej generacji. CTAO ma posiadać teleskopy w dwóch miejscach: CTA-North na wyspie La Palma w Hiszpanii
oraz CTA-South na Pustyni Atakama w Chile. W tym drugim miejscu gospodarzem dla teleskopów jest Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO),
ponieważ staną one na terenach należących do ESO.
Jak dotąd duże teleskopy planowano w północnym obserwatorium CTAO, a w południowym jedynie średnie
i małe. Jednak w nowej „Konfiguracji Beta” południowe obserwatorium otrzyma dwa swoje własne duże teleskopy. Łącznie będzie mieć więc 53 teleskopy. W nowej konfiguracji czułość południowego obserwatorium zwiększy się dwukrotnie w zakresie od 50 do 80 GeV, a o około jedną czwartą – w zakresie od 20 GeV do 300 TeV.
Teleskopy w obserwatorium CTAO dzielą się na trzy rodzaje: duże Large-Sized Telescope (LST), średnie Medium-Sized Telescope (MST) i małe Small Size Telescope (SMT). Małe teleskopy służą do detekcji promieniowania o wyższych energii, a duże teleskopy
do promieniowania o niższych energiach. Średnice teleskopów to odpowiednio 45 metrów, 27 metrów
i 9 metrów.
Jednak nie obserwują one promieniowania gamma bezpośrednio, gdyż ziemska atmosfera chroni nas
przed jego przedostawaniem się ku powierzchni Ziemi.
Są w zasadzie teleskopami optycznymi, wyposażonymi
w niezwykle szybkie kamery, przeznaczonymi do obserwacji krótkich błysków światła generowanych,
gdy promieniowanie gamma trafia w ziemską atmosferę, tzw. promieniowania Czerenkowa.
Obecnie trwa budowa CTA-South. Ukończono kluczowe prace przygotowawcze, w tym 17 kilometrów dróg
i fundamenty dla małych i średnich teleskopów. Do końca roku powinny powstać fundamenty dla dużych teleskopów.
W 2025 roku obserwatorium CTAO uzyskało status konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ang. European Research Infrastructure Concortium,
w skrócie ERIC), przyznany przez Komisję Europejską.
Jest to forma organizacyjno-prawna dla struktury naukowej o znaczeniu europejskim.
W CTAO zaangażowanych jest 1500 naukowców
i inżynierów ze 150 instytucji w 25 krajach. Pełnoprawnymi członkami konsorcjum jest 10 krajów europejskich oraz Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). Polska bierze udział w projekcie na dwa sposoby. Bezpośrednio jako kraj członkowski, a także pośrednio, poprzez ESO, którego również jest członkiem.
APW, PAP

