Człowiek nie szkodzi Puszczy Białowieskiej
Duża wartość naturalna Puszczy Białowieskiej nie jest sprzeczna z faktem obecności człowieka na jej terenie – piszą naukowcy, którzy podsumowali stan wiedzy na temat tego lasu. Wynika z niego, że na terenie PB występuje ponad 11,5 tys. gatunków zwierząt i 1,2 tys. gatunków roślin naczyniowych.
Obszerną, ale rozproszoną wiedzę naukową na temat Puszczy Białowieskiej (PB) podsumowali niedawno eksperci z kilku polskich ośrodków badawczych: Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego (BSG UW), Instytutu Badawczego Leśnictwa w Białowieży, Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży oraz Laboratorium Paleoekologii i Archeobotaniki z Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. W syntezie, którą przedstawili na łamach „Forests”, cytują niemal 200 prac.
Zwracają oni uwagę na bogactwo gatunków obecnych w Puszczy – zwłaszcza ptaków, owadów, grzybów kapeluszowych i porostów, z których wiele jest gatunkami reliktowymi lasów naturalnych.
Według danych naukowych, na terenie PB można znaleźć aż 1070 gatunków roślin naczyniowych, z czego ok. 670 to gatunki typowo leśne, a niemal 400 – synantropijne, czyli związane z obecnością człowieka. „Faktyczna liczba gatunków w Puszczy jest jednak większa, choćby dlatego, że rozprzestrzeniło się tam ok. 400-500 gatunków obcych – zarówno drzewiastych, jak i zielnych. Nie ma jednak aktualnej publikacji, która by to podsumowywała” – zauważa główny autor pracy, prof. Bogdan Jaroszewicz, kierownik BSG UW i wieloletni wicedyrektor Białowieskiego Parku Narodowego.
Gatunków mchów jest ok. 200, zaś wątrobowców – 63. Puszcza Białowieska jest też jednym z miejsc o największej w skali Polski, jak i Europy różnorodności grzybów. Na terenie rezerwatu ścisłego naukowcy naliczyli ich niemal 1380 gatunków, choć szacują, że ich liczba w całej Puszczy przekraczać może 5 tys. Wiele z nich to gatunki zagrożone, niemal 200 jest nieznanych w innych częściach kraju.
Z przeglądu wynika, że w PB żyje ponad 11,5 tys. gatunków zwierząt (większość z nich to bezkręgowce), choć ich faktyczna liczba może być nawet dwukrotnie wyższa. Jest to różnorodność nieporównywalna z innymi lasami Europy o podobnej wielkości – zaznaczają naukowcy. Wskazują oni gatunki wymarłe lub skrajnie rzadkie w lasach Europy Zachodniej, takie jak ryś, żubr, ryjówka białowieska, dzięcioł białogrzbiety czy trójpalczasty. Dodają, że w ostatnich dwóch dekadach w PB stwierdzono kilkaset nienotowanych tam wcześniej gatunków owadów.
Autorzy przeglądu podkreślają, że duża część Puszczy spełnia kryteria definicji naturalności lasu „niezaburzonego przez człowieka”, określone przez Europejską Agencję Środowiska. Tymczasem większość współczesnych europejskich lasów zostało posadzonych przez człowieka na dawnych terenach rolniczych i były systematycznie przez niego użytkowane. Mówiąc o cechach Puszczy typowych dla lasów naturalnych, naukowcy mają na myśli m.in. taką roślinność, która pokrywałaby nasz kraj, gdyby wyeliminować wpływ człowieka. Zwracają też uwagę na wyjątkowe procesy ekologiczne zachodzące w PB, np. niezakłócone przez wieki, a być może tysiąclecia formowanie się gleb leśnych. Nie mniej ważny jest wpływ procesów naturalnych – „niszczycielskich” z punktu widzenia człowieka, takich jak aktywność owadów czy wichur, na dużą część Puszczy. Są one bardzo istotne dla funkcjonowania lasu, dzięki nim w lesie tym nie brakuje starych i dziuplastych drzew czy martwego drewna.
Po co takie zestawienia wiedzy na temat Puszczy Białowieskiej? Pozwalają one przedstawić aktualny stan wiedzy dotyczący nie tylko walorów przyrodniczych Puszczy, ale także historii – mówi prof. Jaroszewicz.
AB
