Jedyną szansą na wyjaśnienie przyczyn katastrofy smoleńskiej jest powołanie międzynarodowej komisji, która zbada na nowo wszystkie okoliczności, przyczyny oraz wszystko to, co działo się już po katastrofie rządowego samolotu Tu-154M w Smoleńsku.
Naukowcy, eksperci i prawnicy podczas posiedzenia Zespołu Parlamentarnego ds. Zbadania Przyczyn Katastrofy Tu-154M z 10 kwietnia 2010 r. wyjaśniali aspekty prawne powołania międzynarodowej komisji ds. zbadania przyczyn katastrofy rządowego samolotu w Smoleńsku.
Antoni Macierewicz, przewodniczący parlamentarnego zespołu, podkreślił, że 63. proc. Polaków domaga się międzynarodowej komisji w sprawie Smoleńska. Poseł przypomniał, że już dwa lata temu wraz z Anną Fotygą złożył w Kongresie Stanów Zjednoczonych petycję podpisaną przez 350 tysięcy osób, obywateli Polski i USA, wnoszącą o powołanie takiej komisji.
- Rząd wciąż odmawia powołania takiej komisji. A my mamy obowiązek rozważyć wszystkie aspekty prawne dotyczące tego, jak działano w sprawie katastrofy smoleńskiej, bo nie ma wątpliwości, że istnieje bardzo wiele prawnych i technicznych zaniedbań – powiedział Macierewicz. - Po blisko trzech latach jesteśmy świadomi ogromu zaniedbań i działań, które trzeba nazwać bezprawnymi - dodał.
- Badanie przyczyn katastrofy według konwencji chicagowskiej było jednym wielkim ciągiem naruszeń – powiedział podczas posiedzenia jeden z obecnych prawników prof. dr hab. Tadeusz Jasudowicz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Profesor Jasudowicz omówił aspekty prawne powołania międzynarodowej komisji ds. zbadania przyczyn katastrofy. - Skala zawinień w sprawie Smoleńska jest bardzo duża – powiedział podczas posiedzenia komisji.
Jak podkreślił prawnik, Międzypaństwowy Komitet Lotniczy jest skupiony wokół Wspólnoty Niepodległych Państw.
- Przede wszystkim chciałbym zapytać, kiedy Wspólnota Niepodległych Państw wyrażała jakąkolwiek swoją wolę, zgodę na zaangażowanie MAK w tym zakresie, gdzie są przedstawiciele WNP w składzie komitetu MAK. Sam ten organ był nielegalny z tego punktu widzenia. Kiedy się dobrze przestudiuje protokół 13 wraz z komentarzami, czyli wraz z orzecznictwem w systemie konwencji chicagowskiej i narastaniem standardów szczegółowych, okazuje się, że niemal wszystko zostało zaprzepaszczone, splugawione i naruszone – dodał prof. Tadeusz Jasudowicz.
Zaznaczył jednocześnie, że zbyt mało mówi się o roli Edmunda Klicha jako akredytowanego w komisji MAK.
– Jego prawem było zażądanie natychmiast priorytetowego badania miejsca zdarzenia i wraku samolotu przez stronę polską. I w to miejsce schodzi on na zupełne dyspozycje władz oraz służb rosyjskich i pełne przyzwolenie, być może ze strachu, a może ze złej woli, ze strony polskiej. Było prawem i obowiązkiem Klicha, żeby wykazywać postawę inicjatywną i żądać przeprowadzenia konkretnych czynności śledczych, a także dbać o jakość tych czynności, o co nie zadbał - dodał profesor z UMK.
Profesor Jasudowicz podkreślił także, że w interesie władz prowadzących postępowanie w sprawie katastrofy było włączenie do niego rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej.
- Istotne jest to, że istnieje prawo do partycypacji rodzin. Ogromne orzecznictwo strasburskie używa terminu albo śledztwo dostępne dla rodziny, albo (…) bezwzględnie konieczne jest, żeby najbliżsi krewni byli włączeni w postępowanie w zakresie i stopniu zabezpieczającym ochronę ich prawowitych interesów – wyjaśnił prof. Jasudowicz.
Zauważył, że w interesie władz prowadzących postępowanie w sprawie katastrofy było włączenie rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej. Udział rodzin oznacza dostęp do akt sprawy, dostęp do materiałów i dokumentów oraz prawo do inicjowania czynności śledczych, a także prawo do występowania o ekspertyzy krajowe i zagraniczne.
Profesor dodał także, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu „nie będzie miał wątpliwości, że rodziny zostały potraktowane w sposób nieludzki i poniżający”.
