Centralne uroczystości Dnia Sybiraka odbywają się na cmentarzu Łostowickim w Gdańsku przy pomniku Golgoty Wschodu. Rozpoczną się odegraniem hymnu państwowego przez Orkiestrę Morskiego Oddziału Straży Granicznej o godz. 10.00. Po nim sama orkiestra odegra hymn sybiracki.
Następnie swoje wystąpienia wygłoszą: Prezes Związku Sybiraków Kordian Borejko, Wojewoda Pomorski Dariusz Drelich oraz prezydent Gdańska Paweł Adamowicz.
Tuż po nich swój program poetycki przedstawi młodzież szkolna z Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II w Gdańsku.
Apel Pamięci i salwa honorowa – Kompania Honorowa z 49. Bazy Lotniczej w Pruszczu Gdańskim – to kolejny punkt uroczystości. Po nim zebrani skierują swoje myśli ku Bogu podczas wspólnej modlitwy za zmarłych. Poprowadzi ją kapelan Koła Gdańskiego Związku Sybiraków ks. Kanonik Henryk Kilaczyński. A następnie złożą wieńce i wiązanki kwiatów pod pomnikiem. Tym samym zakończy się gdańska część uroczystości.
D godz. 11.00 trwać będzie druga część w Centrum Edukacji i Promocji Regionu w Szymbarku. Wszyscy chętni do wzięcia w niej udziału dostaną się tam dzięki specjalnie zorganizowanemu transportowi spod cmentarza.
Hołd Polakom zesłanym na Syberię
Światowy Dzień Sybiraka został ustanowiony przez Sejm w 2013 r. uchwałą przyjętą przez aklamację. Posłowie zdecydowali, że tragiczny los zesłanych na Sybir będziemy wspominać rokrocznie 17 września, wspólnie z agresją Sowietów na Polskę z 17 września 1939 r.
„Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje hołd wszystkim Polakom zesłanym na Syberię, inne tereny Rosji i Związku Sowieckiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej upamiętnia tych, którzy tam zginęli, tych, którym udało się powrócić do Ojczyzny, tych, którzy osiedli w różnych częściach świata, oraz tych, którzy pozostali w miejscu swego zesłania, gdzie kultywowali polskość” – napisano w uchwale.
W uzasadnieniu do projektu uchwały podkreślono, że celem ustanowienia Dnia Sybiraka jest „złożenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej hołdu wszystkim Sybirakom – Polakom, których w wyniku zbrojnych działań, począwszy od XVII wieku, zmuszono do długoletniego pobytu na »nieludzkiej ziemi«”. Autorzy uchwały przypomnieli, że Polacy zsyłani byli na Syberię już w XVII wieku, a pierwszą większą grupą zesłańców byli uczestnicy konfederacji barskiej (ok. 10 tys. osób).
Na Syberię zsyłano też uczestników powstań narodowych: kościuszkowskiego, listopadowego (50 tys. osób), a w końcu styczniowego (40 tys. osób). Wśród zesłańców przeważały inteligencja i szlachta, które wniosły ogromny wkład w kulturę i cywilizację Syberii, podnosząc poziom gospodarki i kultury zamieszkałych tam Rosjan i wielu innych narodów. Na przełomie XIX i XX stulecia na Syberię zsyłani byli działacze konspiracji niepodległościowej, w tym Józef Piłsudski.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po 123 latach niewoli, do kraju zaczęli napływać Polacy z różnych zakątków Rosji: zesłańcy, ale też emigranci zarobkowi, urzędnicy, kolejarze, żołnierze różnych jednostek wojskowych oraz jeńcy wojenni. Wszystkich łączyło to, że mieszkali, pracowali, walczyli lub byli uwięzieni na Syberii. Środowisko to wkrótce zaczęło się jednoczyć, w wyniku czego w 1928 roku powstał Związek Sybiraków. Jego zadaniem było kultywowanie pamięci o zesłankach i szerzenie patriotyzmu. W bieżącym roku przypada 85. rocznica powstania Związku Sybiraków.
„Druga wojna światowa przyniosła kolejny tragiczny rozdział w historii polskich Sybiraków. Wkroczenie Sowietów 17 września 1939 roku na wschodnie ziemie II Rzeczypospolitej przyniosło aresztowania, wcielenia do Armii Czerwonej oraz masowe deportacje Polaków na Syberię i do Kazachstanu, które miały na celu eksterminację Polaków poprzez pracę w nieludzkich warunkach. Obywatele polscy byli w barbarzyński sposób uprowadzani z domów, odzierani z godności, skazywani na katorgę, głodzeni, zmuszani do morderczego wysiłku i pozbawiani wszelkiej nadziei na powrót do kraju” – przypomina tekst uzasadnienia uchwały.
