W październiku zeszłego roku grupa 100 posłów PiS zwróciła się do TK o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, z których wywodzi się zasadę immunitetu sądowego obcych państw w sprawach o odszkodowania z tytułu m.in. zbrodni wojennych.
Głównym celem wniosku – jak wówczas informowano – jest „otwarcie drogi sądowej przed polskimi sądami dla polskich obywateli, będących ofiarami zbrodni wojennych, zbrodni ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości”, co umożliwiłoby im dochodzenie indywidualnych roszczeń odszkodowawczych m.in. od Niemiec za II wojnę światową.
W stanowisku prokuratora generalnego przesłanym do Trybunału Konstytucyjnego stwierdzono, że wspomniany przepis Kodeksu postępowania cywilnego „w zakresie, w jakim bezwarunkowo nakazuje odrzucenie pozwu lub wniosku albo umorzenie postępowania w sprawach dotyczących zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciw ludzkości, jest niezgodny z art. 30 i art. 45 ust. 1 konstytucji”.
Artykuł 30 Ustawy Zasadniczej głosi, że „zasada przyrodzonej godności człowieka” jest nienaruszalna, a jej „poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych”. Z kolei w ust. 1 art. 45 zapisano, że „każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”.
Ponadto prokurator generalny stwierdził, że przepis Kodeksu postępowania cywilnego dotyczący immunitetu obcych państw nie jest niezgodny z art. 9 Konstytucji, który mówi, że Polska przestrzega wiążących ją umów międzynarodowych.
W przesłanym do TK stanowisku prokurator generalny ocenił też, że „postępowanie w pozostałym zakresie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia”.
„To stanowisko pokazuje słuszność wniosku grupy parlamentarzystów. Niekonstytucyjne są regulacje, w świetle których nie można pozwać państwa obcego z uwagi na immunitet jurysdykcyjny. Te zasady naruszają prawo do sądu, które jest zapisane w polskiej konstytucji czy też kwestie niezbywalnej godności, którą ma każdy obywatel” – powiedział PAP Arkadiusz Mularczyk, który jest przewodniczącym zespołu parlamentarnego ds. niemieckich reparacji wobec Polski i jednym ze 100 posłów PiS, którzy złożyli w tej sprawie wniosek do TK.
Według niego, prokurator generalny zgodził się, że przepis nakazujący „od razu umorzyć sprawę w sprawie zbrodni wojennych bez jej rozpoznania” jest niezgodny z Ustawą Zasadniczą.
Mularczyk dodał ponadto, że stanowisko to potwierdza również konieczność zbadania tego przepisu przez Trybunał Konstytucyjny. „Osoby prawne czy obywatele poszkodowani podczas II wojny światowej nie mieli nigdy żadnej ścieżki sądowej, ani procesowej do tego, aby dochodzić swoich roszczeń” – zaznaczył.
