Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Adam Siwek w imieniu prezesa IPN dr. Karola Nawrockiego odsłoni monument upamiętniający jednego z sześciu najodważniejszych żołnierzy europejskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej. Pomnik (popiersie wykonane z brązu usytuowane na granitowym postumencie wraz z inskrypcją) w zasadniczej części sfinansowany jest ze środków budżetowych BUWiM IPN.
Wśród przeszło 100 tysięcy polskich uchodźców, którzy trafili na Węgry w 1939 r., było wiele osób młodocianych i dzieci. Utworzono dla nich 27 szkół, przy czym w Balatonboglár powstał centralny ośrodek kształcenia polskiej młodzieży na Węgrzech pod nazwą Polski Obóz Młodzieżowy. Szkoła działała w budynku mieszczącym dzisiaj Dom Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Placówkę zlikwidowali Niemcy po zajęciu Węgier 19 marca 1944 r., większość profesorów została osadzona w obozach koncentracyjnych.
W uroczystości udział weźmie również prof. Jerzy Snopek, ambasador RP na Węgrzech – inicjator budowy pomnika.
Rotmistrz Witold Pilecki jest symbolem II Rzeczypospolitej, państwa zniszczonego przez agresję współpracujących ze sobą zbrodniczych totalitaryzmów – sowieckiej Rosji i hitlerowskich Niemiec. Należał do pokolenia urodzonego pod zaborami, którego misją było odzyskanie przez Polskę niepodległości, a gdy to się dokonało – praca dla wielkości wolnej Ojczyzny. Pokolenia wychowanego na ciągle żywych tradycjach powstań narodowych i ukształtowanego przez zawołanie „Bóg – Honor – Ojczyzna”.
Harcerz, społecznik, oficer Wojska Polskiego i konspirator. Uczestnik walk o niepodległość Rzeczypospolitej. Po wybuchu II wojny światowej brał czynny udział w obronie Ojczyzny. Od listopada 1939 r. współtworzył Tajną Armię Polską. W latach 1940-1943 dobrowolny więzień w KL Auschwitz, gdzie założył organizację podziemną oraz dokumentował dramat więzionych i bestialstwo niemieckich oprawców. Po wypełnieniu misji i ucieczce powrócił do walki zbrojnej. Uczestnik Powstania Warszawskiego, jeniec obozów w Lamsdorf i Murnau, a następnie żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po wojnie wstąpił do II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa we Włoszech. Po powrocie do zniewolonej przez Sowietów Polski zaangażował się w działalność niepodległościową. Aresztowany przez komunistów, poddany brutalnemu śledztwu, po sfingowanym procesie został skazany na śmierć i zamordowany strzałem w tył głowy 25 maja 1948 r. w warszawskim więzieniu na Mokotowie. W lipcu 2006 r. Prezydent RP Lech Kaczyński w uznaniu zasług Witolda Pileckiego i jego oddania sprawom Ojczyzny odznaczył go pośmiertnie Orderem Orła Białego. W 2013 roku Pilecki został awansowany do stopnia pułkownika.
IPN od 2020 r. przeprowadza akcję „Znicze pamięci w godzinę śmierci rotmistrza Witolda Pileckiego”, w czasie której w ponad 30 miastach i miejscowościach przedstawiciele IPN oddają hołd rtm. Witoldowi Pileckiemu, zapalając znicze w miejscach z nim związanych.
