Pośród honorowych nagród i odznaczeń przyznawanych przez IPN nagroda „Kustosz Pamięci Narodowej” szczyci się najdłuższą tradycją. Ideą, która przyświecała jej pomysłodawcy, prof. Januszowi Kurtyce, było przywracanie szacunku dla przeszłości i promocja wartości, dzięki którym polski duch narodowy przetrwał lata totalitarnego zniewolenia. Od kiedy w 2002 roku nagrodę przyznano po raz pierwszy, wśród jej laureatów znalazło się blisko 100 osób i instytucji.
Uroczystość, w której wzięli udział przedstawiciele władz państwowych, instytucji kultury, środowisk patriotycznych, wojska oraz członkowie Kapituły Nagrody, zainaugurowało wystąpienie prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. Karola Nawrockiego.
– Kustosz Pamięci Narodowej jest strażnikiem i opiekunem przeszłości, to też osoba, która daje drugie, ziemskie życie naszym bohaterom z przeszłości, tym bohaterom, którzy dzięki Kustoszom mogą dzielić się z nami swoim testamentem, życiem i wartościami – powiedział dr Karol Nawrocki. – Kustosz to też osoba, która głosi prawdę w królestwie kłamstwa, jakim była Polska komunistyczna. Kustosz to ten, który jest gotów głosić prawdę o polskiej historii nawet w przestrzeni i czasie dotkniętym amnezją pamięci, a niestety tak też się działo po roku 1989 – zaznaczył prezes IPN.
– Wasze życiorysy, drodzy Kustosze, świadczą o tym, że wypełniacie wszystkie te trzy funkcje Kustoszy, o których powiedziałem – stwierdził, zwracając się do laureatów nagrody.
List skierowany do gości uroczystości przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudę odczytała Barbara Fedyszak-Radziejowska, zaś Agnieszka Kaczmarska, szef Kancelarii Sejmu, odczytała list od marszałek Sejmu Elżbiety Witek.
„Państwa aktywność i praca udowadniają, że ziarno pamięci przeszłości, ziarno prawdy historycznej wydaje stukrotny owoc. Taki wymiar mają Państwa wybitne osobiste dokonania, jak i te związane z popularyzowaniem najnowszej historii poprzez działalność dokumentacyjną, edukacyjną, rekonstrukcyjną” – napisał do laureatów premier Mateusz Morawiecki w liście odczytanym przez płk. Karola Piskorskiego, doradcę prezesa IPN
List do uczestników uroczystości skierował też minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek.
- Ks. Adolf Chojnacki (1932-2001) – nagroda pośmiertna
- Waldemar Kowalski
- Edward Müller
- Bohdan Jerzy Urbankowski
- Grupa Rekonstrukcji Historycznej „First to Fight”
Galę nagrody „Kustosz Pamięci Narodowej” uświetnił recital złożony z kompozycji największych polskich kompozytorów w wykonaniu pianistki Ewy Marianny Sarwińskiej i sopranistki Joanny Nawrot.
