Deklarację toruńską podpisano podczas Światowego Kongresu Kopernikańskiego w Toruniu. Pretekstem do zorganizowania konferencji była 550. rocznica urodzin wybitnego astronoma Mikołaja Kopernika.
„Badania naukowe, których wynikiem są nierzadko zdumiewające ustalenia, mogą dokonywać się tylko w warunkach zapewnienia uczonym pełnej swobody prowadzenia takich działań, nieskrępowanej możliwości ogłaszania wyników tych badań, ale także nieograniczanych w żaden sposób możliwości poddawania ogłaszanych wyników badań rzetelnej i krytycznej debacie naukowej. Tylko w takiej atmosferze możliwy jest prawdziwy rozwój nauki, a w ślad za tym rozwój narodów i państw” – czytamy w deklaracji.
„Jako ministrowie odpowiedzialni za warunki dla prowadzenia badań naukowych w swoich państwach, w 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika deklarujemy,
iż będziemy podejmować wszelkie działania, aby zapewnić wolność prowadzenia badań naukowych oraz swobodę krytyki i debaty naukowej” – napisano.
Jak powiedział dziennikarzom pełnomocnik ds. organizacji Akademii Kopernikańskiej – prof. Grzegorz Górski, deklaracja była inicjatywą szefa MEiN Przemysława Czarnka. Miał być to istotny element „wychodzący” ze Światowego Kongresu Kopernikańskiego. Ocenił, że we współczesnym świecie zaczyna brakować wolności debaty i krytyki naukowej.
Deklarację podpisali: minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek, chargé d'affaires ambasady Wielkiej Brytanii w Polsce James Hughes, sekretarz stanu ministerstwa edukacji, nauki, badań i sportu Słowacji Michal Fedák, konsul Republiki Malty Agnieszka Gloria Kamińska, minister edukacji i nauki Gruzji Mikheil Chkhenkeli, sekretarz stanu w ministerstwie edukacji, młodzieży i sportu Republiki Czeskiej Ondrej Andrys, zastępca ministra szkolnictwa wyższego i badań Iraku Hayder Abed Dhahad Al-Rubaye, ambasador Republiki Rwandy w Polsce Anastase Shyaka oraz wiceminister edukacji i nauki Ukrainy Oleksii Shkuratov.
W czasie uroczystości sygnowania deklaracji głos zabrał minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek.
„Mamy absolutnie świadomość, że nie byłaby możliwa teoria heliocentryczna, nie byłaby możliwa rewolucja w nauce, której dokonał Mikołaj Kopernik, gdyby nie fakt, że żył i tworzył w wolnym kraju. Tutaj, w Polsce, miał warunki do tego, żeby odkrywać rzeczywistość i pokazywać ją całemu światu” – powiedział Przemysław Czarnek.
Minister dodał, że nie ma możliwości rozwoju naukowego bez wolności. „Dlatego ta deklaracja toruńska jest tak niezwykle ważna, podpisana w obecności naszych wybitnych naukowców, laureatów Nagrody Nobla […] Nie ma możliwości odkrywania prawdy bez wolności. I o tę wolność – tu, w Polsce – tak jak dbali nasi przodkowie przez kolejne wieki, dbać będziemy w dalszym ciągu” – podkreślił.
Przemysław Czarnek powiedział po konferencji dziennikarzom, iż nie może być tak, że rektorzy na uczelniach będą sprzyjać „kongresom i konferencjom o tematyce lewicowej i liberalnej, a nie będą chcieli w swoich uczelniach konferencji i debat konserwatywnych czy prawicowych”.
„Dla wszystkich jest uniwersytet: i tych z lewicy, i tych z prawicy, i tych liberalnych i tych konserwatywnych, bo na tym polega wolność akademicka i o nią będziemy dbać” – powiedział minister.
