Paradoks dziejów sprawił, że żołnierze będący formalnie przedstawicielami totalitaryzmu stalinowskiego, przynieśli wolność więźniom totalitaryzmu hitlerowskiego.
Obóz został utworzony przez Niemców wiosną 1940 r. na terenach, które po wrześniowej agresji na Polskę zostały włączone do III Rzeszy. Kompleks obozowy składał się z: Auschwitz I, Auschwitz II-Birkenau oraz Auschwitz III-Monowitz i ponad 40 podobozów. Pierwotnie obóz przeznaczony był do przetrzymywania głównie polskiej inteligencji oraz więźniów politycznych. Jego pierwszym komendantem był Rudolf Höss. Ostatnim obozem śmierci kierował Richard Baer, który jako jedyny uniknął odpowiedzialności za zbrodnie (zmarł w areszcie w 1963 r.).
Niemcy zgładzili w obozie co najmniej 1 100 000, w tym około 960 000 Żydów, ponad 70 000 Polaków, około 21 000 Romów i Sinti, 15 000 jeńców sowieckich i ponad 10 000 więźniów innych narodowości.
