Żołnierza powojennego antykomunistycznego podziemia niepodległościowego Jana Kowalskiego, ps. Bystry, pochowano we wtorek na cmentarzu w Lubartowie
(woj. lubelskie). Badacze IPN odnaleźli jego szczątki
w 2021 r. na tutejszym cmentarzu w nieoznaczonym grobie.
Jan Kowalski miał 19 lat, kiedy zmarł w październiku
1946 r. wskutek ran odniesionych podczas starcia z grupą żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Został pogrzebany w nieoznaczonym miejscu, pod płotem
na cmentarzu w Lubartowie.
Zastępca prezesa IPN Krzysztof Szwagrzyk podkreślił,
że „Bystry” należy do grona tych żołnierzy, po których
– jak chciały ówczesne służby bezpieczeństwa – ślad miał zaginąć. „Możemy go wreszcie pochować w taki sposób,
w jaki należy chować naszych bohaterów” – powiedział.
Dyrektor oddziału IPN w Lublinie Robert Derewenda przypomniał, że za kilka tygodni, 8 maja, Europa będzie świętować kolejną rocznicę zakończenia II wojny światowej w 1945 r., ale dla Europy Środkowo-Wschodniej było to kolejne zniewolenie ze strony Sowietów i w Polsce żołnierze stanęli wtedy do nierównej walki. „Dziś żegnamy żołnierza Jana Kowalskiego, który podjął tę walkę z komunistami. Stajemy dziś nad jego trumną, nie tylko dokonując chrześcijańskiego obowiązku, ale także z obowiązku ze strony Ojczyzny, dla której walczył. Oto Polska wraca
po swoich, upomina się o swoich, mimo upływu lat”
– zaznaczył Robert Derewenda.
Jan Kowalski urodził się 21 sierpnia 1927 r. w Rudnie
(woj. lubelskie). Był żołnierzem Obwodu AK-WiN Lubartów. Od stycznia 1946 r. służył w bojówce rejonowej Wiktora Targońskiego „Brzozy”, a we wrześniu dołączył do oddziału Kazimierza Woźniaka, ps. Szatan, wchodzącego w skład zgrupowania OPL/OPG mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”.
W nocy z 3 na 4 października 1946 r. został ciężko ranny
w czasie potyczki z pododdziałem Kompanii Zwiadu WBW-
-Lublin w miejscowości Piotrawin k. Jastkowa w powiecie lubelskim. Członkowie oddziału ewakuowali Kowalskiego
z miejsca walki i umieścili na kwaterze we wsi Zakopaniny w powiecie puławskim. Tam zmarł, najprawdopodobniej
po jednym lub dwóch dniach od chwili zranienia. Ciało partyzanta przeniesiono do domu Jana Sykuta w pobliskim Orliczu, przebrano, włożono do trumny, którą ukryto
w stodole, by w nocy wywieźć na cmentarz.
7 października 1946 r., tuż przed południem, trumnę odnalazła penetrująca wieś grupa operacyjna UB-WP.
Ciało partyzanta przewieziono do siedziby PUBP
w Lubartowie, gdzie przeprowadzono oględziny i dokonano identyfikacji z udziałem członków rodziny. Zwłoki zostały następnie pogrzebane – za zezwoleniem Sądu Grodzkiego w Lubartowie – na miejscowym cmentarzu
w nieoznakowanej mogile, bez udziału rodziny.
Według informacji uzyskanych przez historyków od krewnych Jana Kowalskiego jego matka miała znać przypuszczalne miejsce pochówku syna. Kobieta wskazywała na miejsce w zachodniej części cmentarza, przy płocie sąsiadującym z torami kolejowymi. Było to miejsce, gdzie niegdyś zwyczajowo grzebano samobójców, a potem także ofiary UB.
Na początku lat 90. w miejscu domniemanego pochówku „Bystrego” jego krewny i były podkomendny Kazimierza Woźniaka Czesław Jedut, ps. Żółw, wystawił prosty nagrobek opatrzony metalowym krzyżem.
W kwietniu 2021 r. IPN przeprowadził prace poszukiwawcze na cmentarzu w Lubartowie w celu sprawdzenie informacji o pochówku Jana Kowalskiego pod cmentarnym murem. Odnaleziono szczątki młodego mężczyzny. „Spoczywały
w pozostałościach trumny, co koresponduje z raportami PUBP w Lubartowie dotyczącymi odnalezienia zwłok partyzanta” – informował wtedy naczelnik Oddziałowego Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Lublinie Artur Piekarz. Ponadto w jamie grobowej ujawniono guziki, skórzany pasek oraz książeczkę – prawdopodobnie do nabożeństwa. Przeprowadzone badania genetyczne potwierdziły, że to Jan Kowalski, ps. Bystry.
Szczątki „Bystrego”, odnalezione w 2021 roku przez Instytut Pamięci Narodowej, zostały uroczyście wprowadzone do bazyliki mniejszej pw. św. Anny,
gdzie sprawowano Mszę św. Po niej kondukt pogrzebowy
w asyście wojskowej Sił Zbrojnych RP przemaszerował
na cmentarz parafialny. Tam przy udziale przedstawicieli władz państwowych, lokalnych, IPN, organizacji kombatanckich oraz licznie zgromadzonych mieszkańców „Bystry” został pochowany z należnymi honorami.
Więcej zobacz w galerii zdjęć TUTAJ.
