Godność na każdym etapie życia
Papież podkreślił, że UNESCO powinno być nie tylko organizacją międzynarodową, lecz także miejscem, w którym ludzkość zastanawia się nad swoją historią i przyszłością. Zwrócił uwagę, że edukacja, nauka i kultura nie mogą być rozwijane w oderwaniu od troski o człowieka. – Co to znaczy być człowiekiem? – pytał, wskazując, że odpowiedź na to pytanie pozostaje aktualna w każdym pokoleniu.
Leon XIV zaznaczył, że człowiek jest istotą, która się rodzi, potrzebuje innych, rozwija się i umiera. Jego godność nie zależy od wydajności, zdrowia ani sprawności. Podkreślił, że choroba i cierpienie nie odbierają osobie godności, która domaga się troski na każdym etapie życia.
AI nie zastąpi pytania o sens
Ojciec Święty przestrzegł przed sytuacją, w której postęp technologiczny będzie prowadził do dehumanizacji. Zauważył paradoks współczesności: systemom komputerowym przypisuje się „inteligencję”, podczas gdy godność osób ludzkich bywa oceniana według kryterium wydajności.
Szczególną uwagę poświęcił sztucznej inteligencji. Jak powiedział, systemy AI mogą korelować dane, ale nie potrafią odpowiedzieć na pytania dotyczące sensu ludzkiego życia, zakorzenionego w doświadczeniu osobistym. Wezwał też do ochrony dzieci i młodzieży przed wykorzystywaniem w epoce cyfrowej oraz do takiego rozwijania technologii, aby służyła ich rozwojowi i wolności myślenia.
Babel kontra Pięćdziesiątnica
Papież posłużył się obrazami wieży Babel i Pięćdziesiątnicy, aby opisać dwa sposoby budowania jedności. Babel symbolizuje – jak stwierdził – jedność narzuconą przez dominację i władzę. Ostrzegł w tym kontekście przed globalizacją pozbawioną braterstwa, neokolonializmem, narzucaniem ideologii oraz sprowadzaniem relacji międzyludzkich do wymiany handlowej.
Pięćdziesiątnica oznacza natomiast jedność, która nie niszczy różnorodności. Leon XIV podkreślił, że pokój jest możliwy wtedy, gdy różne narody i kultury mogą współistnieć bez utraty swojej tożsamości. To nie dominacja wieży Babel, lecz pokój Pięćdziesiątnicy”– wskazał – umożliwia prawdziwą jedność między narodami.
Najmniejsi sprawdzianem troski o człowieka
Ojciec Święty wymienił grupy, które – jak zaznaczył – są szczególnym sprawdzianem deklaracji o poszanowaniu ludzkiej godności: dzieci w łonach matek, dzieci żyjące na terenach objętych wojną, osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, migranci i uchodźcy oraz ludzie uznawani za „nieproduktywnych”.
Troska o stworzenie, jego zdaniem, musi obejmować również troskę o społeczeństwo jako środowisko moralne i relacyjne człowieka.
„Pokój nie jest naiwnym optymizmem”
Papież zwrócił uwagę na kryzys skuteczności instytucji międzynarodowych i wezwał do odbudowy zaufania. Podkreślił, że dialog nie powinien być postrzegany jako przeszkoda w działaniu, lecz jako narzędzie wspólnego poszukiwania dobra. – Nie chodzi o głoszenie naiwnego optymizmu, który ignoruje trudności, lecz o wytrwałość w nadziei, że dobro jest zawsze możliwe – powiedział.
Leon XIV przypomniał również o roli religii w kulturze. Zwrócił uwagę, że tradycje religijne pomagają człowiekowi stawiać pytania o początek i kres życia oraz odkrywać sens istnienia osoby ludzkiej. Wezwał do budowania pokoju poprzez współpracę narodów, które uznają się za członków jednej rodziny ludzkiej.
Na zakończenie podziękował pracownikom UNESCO za ich zaangażowanie w budowanie pokoju poprzez rozwój nauki i sztuki oraz zwrócił się szczególnie do młodych, którzy – jak powiedział – uważnie obserwują działania obecnego pokolenia.
