W historii liczącej blisko 400 lat obecności w Kaliszu Cudownego Obrazu św. Józefa i związanego z nim żywego kultu tego świętego, kapłani – byli więźniowie niemieckiego obozu koncentracyjnego w Dachau zajmują szczególne miejsce.
A wszystko zaczęło się od cudownego ocalenia księży – więźniów obozu – 29 kwietnia 1945 r. za przyczyną św. Józefa. Wcześniej kapłani odprawili 9-dniową nowennę do św. Józefa i ślubowali, że jeżeli przeżyją, to będą pielgrzymować do św. Józefa w Kaliszu, szerzyć jego kult w kraju i przyczynią się do powstania dzieła św. Józefa. Tym dziełem jest Instytut Studiów nad Rodziną w Łomiankach, który został powołany dokładnie w 30. rocznicę wyzwolenia obozu.
Wypełniając zobowiązanie uczynione św. Józefowi kapłani przybyli do Kalisza już w oktawie święta Opieki św. Józefa w 1946 r., by podczas uroczystej Eucharystii uświetniającej obchody 150. rocznicy koronacji Cudownego Obrazu św. Józefa podziękować Bogu za przyczyną tego świętego za dar ocalenia. Natomiast w pełni zorganizowana pielgrzymka księży z Dachau, w której wzięło udział ok. 500 kapłanów odbyła się w 1948 r.
Nadzwyczajny uroczysty charakter miała pielgrzymka zorganizowana z okazji 25-lecia wyzwolenia obozu w Dachau, która odbyła się 28-29 kwietnia 1970 r. z udziałem Prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego i metropolity krakowskiego kard. Karola Wojtyły. Podczas tego wydarzenia poświęcona została utworzona w podziemiach kaliskiej bazyliki Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności. Dokonano także otwarcia Archiwum i Muzeum Księży Dachauowczyków.
Kaplicę Męczeństwa i Wdzięczności zaprojektował Benedykt Tofil, który jest także autorem rzeźby Chrystusa Frasobliwego i tablic upamiętniających męczeństwo księży polskich, które umieszczone zostały na ścianie Kaplicy Śmiertelnego Lęku Pana Jezusa w Dachau. Pielgrzymi nawiedzający kaliską Kaplicę odczuwają klimat dramatycznych warunków życia obozowego.
Przy wejściu znajduje się płyta piaskowca, na której wyryte są słowa „Świętemu Józefowi, w pokornej podzięce za wyzwolenie z otchłani śmierci, ku uczczeniu zamęczonych i zmarłych braci, kapłani, którzy doczekali srebrnego jubileuszu wyzwolenia z Dachau”. Tam też umieszczony jest drut kolczasty z wplecionymi w niego odwróconymi trójkątami z literą „P”, oznaczającymi polskich więźniów w hitlerowskich obozach zagłady.
– Od wejścia do ołtarza biegnie długi, szeroki pas z czerwonego klinkieru, symbolizujący krew wyznaczającą męczeństwo życiowej drogi więźnia obozowego. U końca tej drogi znajduje się ołtarz ofiarny. Jego mensę tworzy płyta z piaskowca osadzona na cierniowej koronie, która oparta jest na podstawie wykonanej z polnych kamieni. Ołtarz usytuowany jest na tle ściany z płyt piaskowca z wyciętym w niej krzyżem. Umieszczona jest w nim rzeźba, przedstawiająca wznoszące się z ziemi do góry dwie ręce więźnia – jedną w geście modlitewnego błagania, drugą – dziękczynienia – opisuje ks. dr Sławomir Kęszka w przewodniku „Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności Księży Dachauowczyków w Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu”.
Księża – byli więźniowie z Dachau, stworzyli też muzeum, które ulokowane zostało pomiędzy wejściem z prawej nawy świątyni do podziemi a Kaplicą Męczeństwa i Wdzięczności. Wybrane przedmioty znajdujące się na ekspozycji są świadectwem ich życia obozowego. W muzeum można zobaczyć m.in. więzienne ubranie – pasiak, planszę ze zdjęciami ukazującymi obóz w Dachau, naczynia obozowe codziennego użytku, bursy do potajemnego przenoszenia Najświętszego Sakramentu, różańce, w tym jeden wykonany z instalacji elektrycznej z zestrzelonego samolotu.
Z roku na rok rośnie zainteresowanie wśród pielgrzymów księżmi, którzy byli w obozie, zwiedzają oni Kaplicę Męczeństwa i Wdzięczności, o której śp. ks. abp Kazimierz Majdański (sam był więźniem w obozie w Dachau) mówił, że to „miejsce święte, swoiste Katakumby”.
Tegoroczne uroczystości związane z Dniem Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego, przypadające w 75. rocznicę wyzwolenia obozu i 50. rocznicę utworzenia Kaplicy Wdzięczności i Męczeństwa, odbędą się w dniach 28 i 29 kwietnia w Narodowym Sanktuarium Świętego Józefa w Kaliszu.
28 kwietnia o godz. 19.00 w Kaplicy Wdzięczności i Męczeństwa odprawiona zostanie Msza św. w intencji jej fundatorów, a 29 kwietnia o godz. 12.00 będzie miała miejsce uroczysta Eucharystia, krórej będzie przewodniczył arcybiskup senior archidiecezji wrocławskiej Marian Gołębiewski.
Po Mszy św. nastąpi poświęcenie Kaplicy i Muzeum Księży Dachauowczyków po zakończonych niedawno pracach remontowo-konserwatorskich.
Z dziękczynieniem do św. Józefa
Jutro, 29 kwietnia, minie 75 lat od wyzwolenia obozu w Dachau i 72 lata od pierwszej zorganizowanej pielgrzymki księży – byłych więźniów obozu koncentracyjnego w Dachau do kaliskiego sanktuarium św. Józefa. Od 1970 r. w bazylice znajduje się szczególne miejsce, jakim jest Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności.
